دولت­ها برای انجام وظایف عمومی خود نیاز به منابع مالی باثبات و مطمئن دارند و از دیرباز مالیات، یکی از مهمترین منابع تأمین مالی دولت‏ها برای انجام وظایف‏شان بوده است. جلوگیری یا کاهش میزان فرار مالیاتی طی سالیان اخیر از دغدغه‏های مهم دولت‏ها در عرصه اقتصادی بوده است. در این پژوهش مقوله فرار مالیاتی با استفاده از هوش مصنوعی و با تمرکز بر مجموعه‏ای متشکل از 57 شاخص‏ مالی و غیرمالی در سطح کلان اقتصادی، مؤدیان و حسابرسان مالیاتی، در نمونه‏ای شامل 978 پرونده مؤدیان حقوقی اداره کل امور مالیاتی مازندران برای سال‏های 1391 تا 1398 مورد بررسی قرار گرفته است. در این پژوهش به منظور استخراج ویژگی‏های تاثیرگذار، از الگوریتم‏های بهینه­سازی سینوس کسینوس و گرگ خاکستری و جهت مدلسازی فرار مالیاتی و آزمون ویژگی‏ها، از الگوریتم‏های درخت تصمیم و شبکه عصبی مصنوعی استفاده شده است. براساس نتایج حاصله، الگوریتم بهینه­سازی سینوس کسینوس به همراه پیش­بینی‏کننده درخت تصمیم، مقدار خطای کمتری را نسبت به سایر مدل‏ها دارا بوده و مدلی دقیق‏تر جهت پیش‏بینی فرار مالیاتی ارائه می‏دهد.

تحول در نظام مالیاتی یکی از مهم ترین و تأثیرگذارترین مؤلفه های طرح تحول اقتصادی ایران میباشد که دارای سه محور مالیات بر ارزش افزوده، اجرای طرح جامع مالیاتی و اصلاح قوانین مالیاتی میباشد. با توجه به اینکه اجرای مالیات بر ارزش افزوده. مالیات بر ارزش افزوده پس از تصویب قانون مربوطه در خرداد ماه 1387 از مهر ماه همان سال در چارچوب مراحل استقرار در حال تسری و گسترش به زنجیره نهایی است، نتایج آن از طریق بررسی سوابق مهر و موم های اخیر قابل رسد است بنابراین هدف اصلی این پژوهش ارزیابی طرح جامع مالیاتی و اصلاح قوانین مالیاتی از دیدگاه مؤدیان مالیاتی میباشد. دادههای پژوهش با ابزار پرسشنامه گردآوری شده و جامعه آماری پژوهش مؤدیان مالیاتی اداره امور مالیاتی مؤدیان بزرگ تهران است که پرونده عملکرد مالیاتی آن ها در سال 1396 جزوه پرونده مهم قرار گرفته است. نتایج پژوهش نشان داد که از دیدگاه مؤدیان مالیاتی طرح جامع مالیاتی به ترتیب موجب کاهش هزینههای اجرای عملیات مالیات ستانی، گسترش عدالت مالیاتی و افزایش درآمدهای مالیاتی و اصلاح قوانین مالیاتی به ترتیب موجب گسترش عدالت مالیاتی، کاهش هزینههای اجرای عملیات مالیات ستانی و افزایش درآمدهای مالیاتی میشود.

در ضرورت توجه به عوامل فرهنگی مؤثر بر تمکین مالیاتی، شواهد متقن و متعددی وجود دارد که نشان می دهد تمکین مالیاتی مؤدیان در کشورهای مختلف دنیا فقط تحت تاثیر سازوکارها و اهرم های الزام آور قانونی نمی باشد. در این پژوهش به بررسی ارتقای فرهنگ مالیاتی و تأثیر آن بر گسترش چتر مالیاتی و شناسایی مؤدیان جدید، پرداخته شده است. در این تحقیق در ابتدا عوامل مؤثر بر فرهنگ مالیاتی در 9 گروه، شامل: هنجارهای فرهنگی و جمعیتی، ارزشهای اجتماعی، میزان فساد مالی و اداری در جامعه، قانون مداری، دانش مالیاتی، ضمانت اجرایی، رضایتمندی مؤدیان، رضایتمندی کارگزاران، عزم و اراده دولت مردان. با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) شناسایی و رتبه بندی شده اند. سپس به بررسی میزان تأثیر عوامل شناسایی شده، بر توسعه چتر مالیاتی، پرداخته شده است. این تحقیق در سطح خبرگان و متخصصان متشکل از اعضای هیأت علمی دانشگاه، ممیزین مالیاتی و مدیران سازمان امور مالیاتی کشور اجرا شده است. نتایج تحقیق نشان داد ضمانت اجرایی، دانش مالیات، هنجارهای فرهنگی، به ترتیب رتبه های اول تا سوم را به خود اختصاص داده اند. همچنین زیرمعیارهای تفاوت سنی افراد، بهبود اخلاق شاغلان هر حرفه، وجود فقر در جامعه و عدم رفاه کافی، رعایت قوانین، رعایت اخلاق و ارزش، آشنایی اشخاص با جرائم، شاخص نظارت نهاد مردمی بر مصرف مالیات، درک مؤدیان از اعمال تساوی قانون، تکریم کارگزاران، شفاف سازی قانون و کارآمد کردن آن، بالاترین امتیاز را در الویت بندی زیرمعیارها، به خود اختصاص داده است. نتایج بررسی میزان تأثیر عوامل شناسایی شده بر توسعه چتر مالیاتی، نشان داد هنجارهای فرهنگی، ارزشهای اجتماعی و میزان فساد مالی و اداری، به ترتیب، بیشترین میزان تأثیر را به خود اختصاص داده اند.

ممیزی مبتنی بر ریسک[1]، یک سیستم مدرن انتخاب مالیات دهندگان برای حسابرسی مالیاتی است که بر مبنای پارامترهای عینی ریسک و نه مداخله مقامات مالیاتی صورت می گیرد. این سیستم از مزایای کاهش فساد و کاهش بار حسابرسی برخوردار بوده و فرآیند ممیزی شرکت های کوچک، متوسط و مؤدیان بزرگ در سازمان امور مالیاتی را بهبود می بخشد. از این رو در پژوهش حاضر، با استفاده از اطلاعات و ارقام شرکت های مختلف دارای پرونده در اداره کل امور مؤدیان بزرگ مالیاتی طی دوره 1393-1391 و استفاده از مدل های لجستیک و پروبیت، خوش حسابی مؤدیان مالیاتی مدل سازی شده است. نتایج حاصل از تخمین روابط رگرسیونی نشان می دهند که در میان متغیرهای مالی و حسابداری مختلف که برای تجزیه وتحلیل مالی و اقتصادی مؤدیان مالیاتی استفاده می شوند، افزایش متغیرهای بازده دارایی ها، نسبت آنی و سود ناخالص به طور معناداری باعث افزایش احتمال خوش حسابی می شوند و افزایش نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام، حاشیه سود عملیاتی و حاشیه سود خالص به طور معناداری باعث کاهش احتمال خوش حسابی می شوند. بر اساس نتایج به دست آمده، توصیه می شود به منظور ارزیابی خوش حسابی مؤدیان، توجه بیشتری به تغییرات بازدهی دارایی ها شود در این صورت مؤدیان مالیاتی می توانند با کاهش بدهی های خود نسبت به حقوق صاحبان سهام با احتمال بالاتری به عنوان خوش حساب شناسایی شوند.

اهمیت و نیاز به تمکین مالیاتی و شناسایی مؤدیان جدید با توجه به شرایط محیط اقتصادی، بیش از پیش افزایش یافته است و تمام دولت ها در سراسر جهان باید تلاش کنند که به نتیجه مطلوب برای برآورده شدن میزان درآمد مالیاتی دست یابند. در این مقاله تأثیر اعتماد به دولت بر تمکین داوطلبانه مؤدیان مالیاتی با در نظر گرفتن نقش میانجی ادراک عدالت مالیاتی بررسی می شود. مقاله حاضر از نوع توصیفی-پیمایشی و از نظر روابط بین داده ها، همبستگی می باشد. جامعه آماری شرکت های خصوصی بودند که مؤدیان مالیاتی آنها در بازه زمانی سه ماهه به اداره کل امور مالیاتی مرکز تهران مراجعه نموده که تعداد کل آن ها برابر 33162 بود ه اند. حجم نمونه از طریق فرمول کوکران و با توجه به تکنیک معادلات ساختاری بین 5 و 15 برابر تعداد سنجه ها یعنی 240 نفر با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای انجام شده است. ابزار جمع آوری داده ها، پرسشنامه بوده که پس از تأیید روایی آن با محاسبه ضریب لاوشه و انجام تکنیک تحلیل عاملی تأییدی و پایایی آن با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ، جهت بررسی فرضیات تحقیق از تکنیک معادلات ساختاری در نرم افزار لیزرل استفاده شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد اعتماد به دولت بر تمکین داوطلبانه مؤدیان مالیاتی با توجه به نقش میانجی ادراک عدالت مالیاتی تأثیر می گذارد. اعتماد به دولت بر تمکین داوطلبانه و ادراک عدالت مالیاتی مؤدیان مالیاتی و نیز ادراک عدالت مالیاتی بر تمکین داوطلبانه مؤدیان مالیاتی تأثیر دارد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

در رویکرد اقتصاد متعارف، «مالیات دهنده» به مثابه یک انسان عقلایی در پی بیشینه سازی نفع شخصی مادی اش نگریسته می شود؛ در نتیجه وی تلاش می کند تا با اجتناب یا فرار مالیاتی، مالیات کمتری بپردازد. مسئله ای که در این پژوهش با استفاده از روش توصیفی ـ تحلیلی به بررسی جایگاه اعتماد به مؤدیان مالیاتی در رویکرد اقتصاد رفتاری و اقتصاد اسلامی، می پردازیم. بنا به یافته های تحقیق، رویکرد اقتصاد رفتاری، با مفروض گرفتن صداقت مؤدیان، مبتنی بر پارادایم اعتماد بوده و روابط چندوجهی بین اعتماد، قدرت مشروع، قدرت قهری و تمکین مالیاتی را تبیین می کند. در رویکرد اسلامی نیز حکم فقهی اعتماد به مؤدیان مالیاتی، در یک بستر اخلاقی تعریف می شود. در این چارچوب، احکام فقهی و آموزه های اخلاقی مرتبط با اعتماد به مؤدیان مالیاتی باعث افزایش تمکین مالیاتی و تحقق اهداف حاکمیت اسلامی می شود.

هدف: عوامل اقتصادی بخشی از رفتار مالیاتی مؤدیان را توضیح می دهد. هدف این پژوهش کشف عوامل روانشناختی اجتماعی مؤثر بر رفتار عدم تمکین مالیاتی مؤدیان می باشد.روش: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و روش نظریه زمینه­ای انجام شد .ابزار پژوهش مصاحبه­ های نیمه ­ساختاریافته است. با بهره­ گیری از نظریه زمینه­ای، داده ­ها با طرح سؤالات نیمه ­ساختار­یافته و مصاحبه عمیق با نه شرکت کننده­ گردآوری شد. برای داده کاوی، داده ها کد گذاری، سپس وارد نرم افزار(مکس کیودی1-2021) شده و با روش تئوریک تحلیل گردید.یافته ­ها: براساس یافته ­ها، متغیرهای مؤثر بر رفتار عدم تمکین مالیاتی شامل: اطلاعات عمومی(دانش مالیاتی ضعیف و فرصت عدم تمکین)، ادراک از فساد، نگرش منفی، هنجارهای ذهنی منفی، کنترل رفتاری ادراک شده به عدم تمکین، تمایل به عدم تمکین، رفتار تمکین شامل ابهام در تعریف و ادراک ازسطح تمکین مالیاتی پائین.نتیجه­ گیری: براساس یافته­ های پژوهش، سطح دانش مالیاتی ضعیف می باشد. انواع ادراک از فساد: شامل ادراک از فساد عمومی، فساد کلان و فساد خرد، فساد مالیاتی کلان و خرد که سطح ادراک از آنها  به ترتیب کاهش می یابد. نگرش و هنجارهای ذهنی نسبت به تمکین مالیاتی منفی هستند. پتانسیل تأثیرادراک از فساد بر رفتار تمکین مالیاتی بالاست.دانش ­افزایی: یکی از دلایل اصلی که دولت ها در کشورهای در حال توسعه با مشکلاتی در جمع آوری مالیات مواجه می شوند، عدم تمکین مالیاتی مؤدیان است. دولت می تواند با آگاهی رسانی و اجرای سیاستهای ضد فساد، سطح دانش مالیاتی و اعتماد عمومی را بالا برده، نگرش و باورهای مثبت را ترویج  و سطح تمکین مؤدیان را ارتقاء دهد.